شصت و یکمین مقالۀ ارائه شده در همایش جامعۀ بینا شهروند نابینا، اثرات اجتماعی- روانی ورزش بر روی نابینایان

سلام دوستان

 

داَنلود

 

اثرات اجتماعی- روانی ورزش بر روی نابینایان

 

آمنه فضل اله زاده[۱]

 

چکیده

بدون بينايي ادراك و تفكر از خود و از افراد پيرامون بسيار متفاوت خواهد بود. اين ادراك متفاوت ممكن است در افراد مبتلا به اختلال بينايي كه يك دهم درصد كودكان استثنايي را شامل مي شوند؛ سبب بروز مشكلات عاطفي و اجتماعي شود.

نیاز به ورزش و تاثیر سلامتی آن در افراد معلول بسیار بیشتر از افراد سالم احساس می شود؛ بی تردید ورزش، عاملی است که معلولان را به سطح جامعه می­کشاند و آنان را در انجام فعالیتها مستقل می­سازد. امروزه افراد معلول در سطح وسیعی در فعالیت های اجتماعی و مسابقات شرکت دارند و هویت خود را به جامعه شناسانده اند. لذا هدف پژوهش این است که اثرات اجتماعی روانی ورزش را بر نابینایان بررسی کند و روش آن به صورت اسنادی(کتابخانه ای) است. روش تحقیق مورد نظر به صورت اسنادی-کتابخانه ای است.

 

کلید واژه­: نابینایی، ورزش، اثرات اجتماعی-روانی

 

مقدمه

همه انسانها نیازهای گوناگون دارند و هر روز مقداری از وقت و انرژی خود را صرف تلاش در تامین نیازها می کنند. هر موجودی برای حفظ خود و تامین نیازهایش تلاش می کند تا با محیطی که در آن زندگی می کند سازگار شود؛ این تلاش­ها در انسان جریانی پویا و بدون انقطاع است. سازگاری انسان دو جنبه دارد؛ سازگاری انسان با خویشتن و سازگاری انسان با دیگران. درون و بیرونی که انسان باید با آن سازگار شود در حقیقت دو روی یک سکه است و با هم روابطی بسیار پیچیده و نزدیک دارند. همه ما گاهی در زندگی با چالش ها و مشکلاتی مواجه می شویم که به ما کمک می کند تا با در اختیار داشتن مهارتهایی که به ما کمک می کند به بهترین شکل ممکن از عهده حل مشکلات خود برآییم(پورسید و همکاران،۸:۱۳۸۹).

بسیاری از افراد نابینا در رویارویی با مسایل و مشکلات زندگی فاقد توانایی های اساسی اند و این امر آنها را در مقابله با مشکلات روزمره آسیب پذیر کرده است. نابینایی یک وضعیت جدی است که می­تواند تعادل روانی و سازمان یافتگی کلی شخصیت فرد نابینا را تحت تاثیر قرار دهد، اما نابینایی به خودی خود سازمان یافتگی شخصیت فرد نابینا را از بین نمی برد، بلکه نگرش فرد نابینا است که در سازمان یافتگی شخصیت او تاثیر می گذارد. بعضی افراد نابینا تحت تاثیر نگرش منفی به نابینایی مستعد و مبتلا به افسردگی و سایر مشکلات عاطفی می شوند و هر چه طول مدت افسردگی بیشتر شود سازمان شخصیت وی در یک الگوی افسردگی سازمان می یابد(سلبی،۱۳۷۹).

اثرات اجتماعی – روانی ورزش بر روی نابینایان موضوع این تحقیق است که سعی دارد تا به این امر بپردازد ورزش بر رفتارهای اجتماعی و روانی افراد نابینا اثرگذار است.

ورزش عامل فرهنگی است که در روند اجتماعی شدن تاثیر بسزایی دارد و در تغییر رفتار اجتماعی فرد موثر است. البته دگرگونی رفتاری به شخصیت اجتماعی فرد و فرهنگ و ارزش های رایج جامعه وابسته است.

شرکت در محیط های ورزشی باعث تغییر در بخشی از رفتارهای اجتماعی می شود ازجمله بروز شخصیت اجتماعی، احترام به قوانین اجتماعی، بروز استعدادهای اجتماعی، قضاوت اجتماعی، توانایی برقراری روابط اجتماعی و زنده شدن حس مسئولیت پذیری اجتماعی. لذا علاوه بر اثر اجتماعی ورزش، در میان بیماران متداول است که ورزش به عنوان یک رسانه خوب برای بالا بردن خلق به خوبی سلامت عمومی عمل می­کند و یکی از جدیدترین روی کردها به درمان مشکلات روانی خصوصا اضطراب و افسردگی است(کمیته آموزش و پژوهش فدراسیون نابینایان و کم بینایان. ورزش وسلامت روان).

از میان حواس پنج گانه انسان ،بینایی یکی از مهمترین حواس به شمار می رود. عواقب و ضایعات بینایی که سلامت جسمی و روانی فرد را تحت تاثیر قرار می دهند وسیع هستند و شامل: عدم استقلال فرد و نیازمند شدن به کمک در انجام کار خانه، امور شخصی و سایر جنبه های زندگی روزانه، انزوای اجتماعی، عدم شرکت در فعالیت های اجتماعی و مذهبی، ایجاد مشکل در خواندن، بیعلاقگی نسبت به فعالیتها، بی قراری، بروز ضایعات شناختی، آسیب وضعیت عملکردی، افت عملکرد، افزایش وابستگی به دیگران، امید کم به آینده، داشتن آرزوی مرگ، افزایش خطر تصادف با وسایل نقلیه، افتادن و شکستگی است(عسکری،شفارودی و همکاران،۲۷:۱۳۹۰).

افراد دارای نقص بینایی مشکلات ارتباطی زیادی را تجربه می کنند. مشکلات تطابق با فقدان بینایی، افسردگی، اضطراب، خستگی و نارضایتی اجتماعی فاکتورهایی هستند که سلامتی فرد را متاثر میکند(hier,browning:2004,113).

نابینایی باعث ایجاد مشکلاتی در زمینه استخدام، خودکفایی و عزت نفس می شود(deleo,hickey:1999:339-344).

از آنجا که نابینایی تاثیر قابل ملاحظه ای بر توانایی فرد در عملکرد روزمره دارند در نتیجه به عنوان یک علت مهم ناتوانی تلقی می شوند(۵..همان و..berger,porell:2008,504).

نابینایی به عنوان یکی از شدیدترین نا توانایی هایی که فرد، خانواده اش و جامعه را متاثر می کند شناخته شده است. تاکید شده که نابینایی هزینه­های زیادی را با خود به همراه دارد از قبیل: استفاده از خدمات مختلف، تغییر مکان زندگی(اسباب کشی به منزل جدید)، خریدن تجهیزات جدید، تطابق و به سازی منزل و استفاده از ابزارهای مخصوص نابینایی(berzin,lafuma,2005:112).

نقص بینایی به عنوان یک مانع در تعاملات اجتماعی باعث می شود که نابینایان نسبت به هم سن و سالان خود ارتباط اجتماعی کمتری داشته باشند و چون ادراک از خود و برداشت فرد از خود دارای بار قوی اجتماعی است؛ لذا روی بعد عاطفی ارزشیابی خود یا همان عزت نفس آنها تاثیر میگذارد(مستعلمی و همکاران،۱۳۸۴:۴۳۸).

برگ(۱۹۸۲) اظهار می دارد که فرد در صورتی احساس با ارزش بودن می کند که رشته عملکرد خود را متصل به منشا محکم و استوار و قابل قبولی بر اجتماع ببیند. بنابراین هر قدر عمل انجام شده با معیارهای فردی و اجتماعی مطابقت بیشتری داشته باشد احساس اعتماد به نفس بیشتری فراهم خواهد شد(همان،۴۳۸).

به طور كلي ورزش در تمام دوران زندگي انسان ها حایز اهميت است ولي چون مبناي تربيت جسمي و روحي در سنين جواني گذاشته مي شود بايد اهميت بيشتري در اين دوران براي ورزش قایل بود. ورزش در تأمين سلامت جسمي و روحي آنان تأثير بسزايي دارد. بسياري از آثار نامطلوب محيط اجتماعي، اقتصادي وضع خانوادگي، وراثت و نظاير آن با استفاده از ورزش مي تواند كاهش يابد يا حتي به طور كلي از ميان برود. تربيت بدني و ورزش اگر به طور اصولي و بر اساس يك برنامه منظم و صحيح استفاده شود در تحقق بسياري از نياز هاي مهم دوران جواني، شناخت زندگي سالم اجتماعي و اصلاح يا جلوگيري از رفتار هاي انحرافي نقش موثري مي تواند داشته باشد (قنايي، ۱۳۸۷ ).

 

طرح مساله

وقتی فردی دچار نابینایی است با چالش های مربوط به تحصیلات، استخدام، تحرک، اجتماعی شدن، رشد روانی-اجتماعی، استفاده از تکنولوژی کمکی و سلامت روانی روبرو می شود و این تنش ها ممکن است به صورت انکار، خشم و ترس یا افسردگی ظاهر شود که حمایتهای اجتماعی، روابط مثبت پزشک – بیمار و وجود الگوهای نقش ممکن است بر سازگاری فرد اثر بگذارد. نابینایی به عنوان یکی از شدیدترین نا توانایی های که فرد، خانواده اش و جامعه را متأثر می کند، شناخته شده است.

ورزش از نظر اثربخشي خود در توسعۀ ارزش ها، در چنين مواردي نسبت به ساير شيوه هاي تربيتي، موقعيت بهتري دارد. زندگي انسان پر از موقعيت هاي سخت و هيجان بر انگيز است. فرد بايد نحوۀ رو به رو شدن با آنها را ياد بگيرد. بنابراين فرد با ورزش كردن با موقعيت هاي زيادي رو به رو مي شود كه بايد به تنهايي در مقابل آنها مقاومت كند. درس هايي كه انسان از ورزش مي گيرد به او در گرفتن تصميم ها و قضاوت هاي اخلاقي صحيح در زندگي آتي و آني كمك مي­كند. افرادي كه در برنامه هاي ورزشي شركت مي­كنند؛ اگر زير نظر مربيان لايق و مورد احترام جامعه قرار گيرند؛ صفت هاي خود نظمي، پذيرش قوانين، مهار هيجان ها و مطيع سازي را به خاطر مصلحت گروه مي آموزند كه باعث بهبود سلامت روان مي شوند.

با ورزش كردن و فعاليت بدني، ميل زياد به زندگي، سرشاري و پركاري و در نهايت خود كاميابي حاصل مي شود. موفقيت در ورزش ممكن است باعث اعتماد، احساس قدرت دروني و سبب به وجود آمدن خود پندارۀ مثبت شود.

با توجه به نقش و اهمیت ورزش در توسعه و تقویت قواي جسمانی و روحی – روانی به صورت عام براي کلیه افراد چه با معلولیت و چه بی معلولیت و نیز اهمیت و ضرورت ورزش به صورت خاص براي افراد با معلولیت در کمک به بهبود وضعیت جسمانی و پیشگیري از وخامت و پیشرفت مشکلات فیزیکی و حرکتی ، عارضه ها و بیماري هاي آنها همچنین ایجاد انگیزه و تشویق و امید به زندگی از طریق جذب و حضور آنها در میدان های ورزشی به عنوان یک امر حیاتی از اهمیت ویژه برخوردار است.

ورزش به عنوان یک ضرورت و نیاز در زندگی همه افراد به صورت عام ونیز به عنوان یک رکن اساسی وحیاتی براي افرادي که جهت حرکت و حضور در فعالیتهاي اجتماعی به ویژه ورزش نیازمند به وسایل کمک حرکتی و تسهیلات اجتماعی هستند از اهمیت خاصی برخوردار است.

بدون بينايي ادراك و تفكر از خود و از افراد پيرامون بسيار متفاوت خواهد بود. اين ادراك متفاوت ممكن است در افراد مبتلا به اختلال بينايي كه يك دهم درصد كودكان استثنايي را شامل مي شوند، سبب بروز مشكلات عاطفي و اجتماعي شود.

نیاز به ورزش و تاثیر سلامتی آن در افراد معلول بسیار بیشتر از افراد سالم احساس می شود. بی تردید ورزش، عاملی است که معلولان را به سطح جامعه می­کشاند و آنان را در انجام فعالیتها مستقل می­سازد. امروزه افراد معلول در سطح وسیعی در فعالیت های اجتماعی و مسابقات شرکت دارند و هویت خود را به جامعه شناسانده اند.

 

اهداف تحقیق

۱ – اثرات اجتماعی ورزش بر روی نابینایان

۲ – اثرات روانی ورزش بر روی نابینایان

سوال تحقیق

تاثیرات ورزش برروی نابینایان چگونه است؟

 

اثرات اجتماعی روانی ورزش بر روی افراد

ورزش در تامین نیاز افراد، تکامل اجتماعی، کسب صفات اجتماعی و آگاهی از توانای های بالقوه جسمانی و در شکل گیری، تغییر و تقویت بسیاری از توانایی ها و ویژگی های روانی- اجتماعی موثر است. شرکت مداوم و مستمر در فعالیتهای جسمانی و ورزشی بر اساس روند یادگیری و تکامل اجتماعی، به کسب صفات اکتسابی کمک می کند. زیرا فعالیت های ورزشی و کسب مهارتهای نه صرفا حرکتی، بلکه اساسا روانی و اجتماعی، در انبوهی از محرکهای مثبت و منفی، انواع درگیری ها و تعاملات عاطفی و هیجانی ناشی از رقابت و مسابقه می تواند در تعادل و ثبات هیجانی، رشد اعتماد به نفس، تصور بدنی و اجتماعی و میزان اجتماعی بودن فرد نقش سازنده و مثبتی داشته باشد. اثرات روانی- اجتماعی فعالیتهای جسمانی و ورزشی همیشه بیش از اثرات جسمانی مورد توجه روان شناسان بوده است. شرکت در چنین فعالیتهایی به فرد امکان می دهد با دیگران تماس مستقیم و تعامل واقعی برقرار سازد و نیازهای روانی خود را مانند رقابت، دوستی، جلب توجه، مقبولیت گروهی و نیاز به وابستگی، تضاد، ابراز و کنترل هیجان، رکوردشکنی، ماجراجویی و امنیت برآورده سازد. سلامت روان از موضوع هایی است که در اثر شرکت در فعالیتهای ورزشی می تواند حاصل شود. احساس ارزشمندی برای همه افراد بسیار مهم است و فعالیتهای ورزشی شاید بتواند از راه های متفاوت به احساس مثبت فرد از خود و خود پندارهای بهتر در فرد کمک کند. چنین احساسی میتواند زمینه و بستر پدید آمدن تغییر و تحول بسیاری از صفات روانی- اجتماعی فرد شود. برخی از محققان معتقدند که ورزش عاملی برای جذب شدن به جامعه است و امکان فرونشستن تنش های برآمده از زندگی را فراهم می سازد.

 

فواید فعالیت بدنی

بعد روانی: کاهش اضطراب و استرس، کاهش افسردگی و پرخاشگری، افزایش اعتماد به نفس و عزت نفس، افزایش شادابی و طراوت، افزایش تحمل در برابر مشکلات.

بعد اجتماعی: مسولیت پذیری، تقویت هدایت و رهبری در خود، جامعه پذیری، امید به زندگی، افزایش خوش بینی و اعتماد اجتماعی، افزایش هم دلی و صمیمیت و دوستی.

ورزش و فعالیت بدنی ضامن سلامتی است. سلامتی نیز ناشی از تعادلی است که در ابعاد جسمانی، روانی و اجتماعی ایجاد می شود(سواری،۳۸:۱۳۹۲و۳۹). ورزش می تواند بر رفتارهای اجتماعی و روانی افراد نابینا اثرگذار باشد.

نابینایی مرزی نمی شناسد و ممکن است بدون در نظر گرفتن سن، جنسیت، ملیت، مذهب، نژاد و طبقه اجتماعی و اقتصادی افراد را مبتلا سازد. بنابراین نابینایی ضربه مخربی است به تصور خود یک انسان و خود بودنش(لطفی و محمدی،۱۳۹۲:۴۵).

اغلب مردم بر این باورند که نابینایان افراد نیازمند و مستحق ترحم هستند و به طور کلی نتیجه گیری های خود را براساس تصور ذهنی خویش از نابینایی و مشکلاتی که افراد نابینا با آن روبرو می شوند بنا مینهند. محرومیت از حس بینایی برای زندگی روزمره، تحصیل، حالات روانی، اشتغال و ورزش و به به طور کلی زندگی نابینایان ایجاد می­کند.

با توجه به موفقیتهای چشمگیری که نابینایان در حیطه های گوناگون علمی، آموزشی، فرهنگی، هنری و ورزشی به دست آورده اند باید به عنوان یک ویژگی به هنجار پذیرفته شود؛ آن گاه می توانیم نیازهای واقعی آنها را درک کنیم(ورتز، تامپکینزوا.کالاتا،۱۳۹۰).

با ورزش کردن میل زیاد به زندگی، سرشاری و پرکاری ودر نهایت خود کامیابی حاصل می شود. موفقیت در ورزش ممکن است باعث اعتماد، احساس قدرت درونی و سبب به وجود آمدن خود پندارۀ مثبت شود(خلجی و صادقیان،۱۳۸۱).

معلولیت عاملی است که بر تمام حیطه های متغیرهای روانی اثر گذار است و باعث کاهش یا افزایش آنها می شود. افرادی که به اختلالات بینایی مبتلا هستند برای ارضای نیازهای طبیعی خود دچار مشکلاتی می شوند که افراد عادی کمتر با آن رو به رو هستند(جلالی فراهانی،۱۳۷۵).

ورزش از نظر اثربخشی خود در توسعه ارزشها در چنین مواردی نسبت به سایر شیوه ها موقعیت بهتری دارد. زندگی انسان پراز موقعیت های سخت و هیجان برانگیز است. فرد باید نحوه روبرو شدن با آنها را یاد بگیرد. بنابراین فرد با ورزش کردن با موقعیت های زیادی درگیر می شود که باید به تنهایی در مقابل آنها مقاومت کند. درس هایی که انسان از ورزش می گیرد به او در گرفتن تصمیم ها و قضاوت های اخلاقی صحیح در زندگی آتی و آنی کمک می کند. بنابراین ورزش باعث بهبود سلامت روان و مهار هیجان و جامعه پذیری می شود(لاولی، کریمر، موران و ویلیامز،۱۳۹۰).

يكي از روش هايي كه مي تواند بسياري از ضعف ها و كمبود هاي جسماني و رواني را رفع و درمان كند، ورزش و تفريحات سالم است. تربيت بدني و ورزش گذشته از جبران ضعف ها و حفظ تندرستي، افراد را براي زندگي، تلاش و اهداف مشترك آماده مي سازد(جمشیدی،۱۳۸۷).

 

اثرات اجتماعی ورزش

ورزش‌ عرصه‌ فعاليت هاي الگو مند، ساختارهاي اجتماعي و روابط ميان ‌نهادي است‌ كه ‌فرصت‌ منحصر به‌ فردي‌ براي ‌مطالعه ‌و فهم ‌پيچيدگي هاي حيات اجتماعي ‌فراهم ‌مي‌آورد. ورزش ‌فعاليتي ‌است‌ كه درجه اي ‌از اشتغال‌ اوليه ‌يا ثانويه اي ‌را در بر داردكه ديگر شرايط‌ نهادي‌ قادر به پيشي‌گرفتن‌ از آن ‌نيستند.

ورزش‌ چنان‌ فرصتي‌ براي ‌تحقيق‌ در مورد اشكال بسيار شفاف‌ ساختار اجتماعي ‌فراهم ‌مي‌آورد كه‌ در ديگر نظام ها يا موقعيتها نمي‌توان‌ يافت. به ‌عبارت ‌ديگر، به عنوان ‌مثال ‌تحقيق‌ ميداني‌ در ورزش‌ امكان‌ تضاد ساخت يافته و رقابت‌ را در شرايط‌ كنترل شده ‌فراهم ‌مي‌آورد؛ چيزي‌كه‌ به ‌سختي‌ مي‌توان ‌در ديگر ابعاد حيات‌ اجتماعي‌ يافت. پويايي‌گروهي، نيل ‌به ‌هدف ‌از طريق ‌سازمان‌هاي اجتماعي، خرده فرهنگها، فرآيندهاي ‌رفتاري، پيوستگي اجتماعي، نابرابري‌ ساخت یافته، جامعه پذیری ‌و شبكه‌هاي‌سازماني، فقط‌ تعداد اندکی ‌از موضوعات ‌جامعه شناختي‌ هستند كه ‌مي‌توان‌ در محيط‌هاي ‌ورزشي‌ آنها را مطالعه كرد. پيش ‌فرض ‌اين ‌نگرش ‌اين ‌است‌ كه ‌ساختار يا اشكال ‌رفتار و تعامل ‌موجود در محيط‌هاي ‌ورزشي‌ شبيه‌ رفتار و تعامل ‌موجود در ساير زمينه‌هاي اجتماعي هستند.

به عبارت‌ ديگر، ورزش‌ همانند ديگر نهادها، جهان‌ كوچكي‌ از جامعه‌است.

تأثير ورزش در اجتماعي شدن

پژوهش هاي اجتماعي شدن در ورزش با توسعه ي جامعه شناسي ورزش ارتباط مستقيم داشته است. طي دهه ۱۹۶۰ و اوايل دهه ۱۹۷۰ براي تبيين جنبه هاي گوناگون شركت در فعاليت هاي ورزشي تلاش بسياري شده است. اغلب مطالعات اجتماعي شدن در ورزش حول دو مسأله متمركز بوده است. يكي پيشآيند هاي شركت در ورزش يعني اينكه چگونه و تحت چه شرايطي شخص به ورزش رو مي آورد و ديگري پيامد هاي شركت در ورزش.

اين دو فرايند را اجتماعي شدن در نقش اجتماعي و اجتماعي شدن از طريق نقش اجتماعي نيز ناميده اند. لذا در اغلب منابع دو عنوان اجتماعي شدن در ورزش و اجتماعي شدن از طريق ورزش به چشم مي خورد. در اولي فرد در نقش ورزشي مانند ورزشكار اجتماعي مي شود و در دومي به ياد گيري نگرش ها، ارزشها، مهارت ها و گرايش هايي كلي مانند جوانمردي، انضباط اشاره دارد كه تصور مي شود در فعاليت هاي ورزشي حاصل آيد. اجتماعي شدن از طريق ورزش عبارت است از تأثير ورزش بر باورها، نگرش ها و …

چنين پنداشته مي شود كه در درس هايي كه از شركت كردن در ورزش مي آموزيم به ساير جنبه هاي اجتماعي انتقال پذير است و از اين طريق فرد را براي شركت موفقيت آميز در آن زمينه ها ياري مي دهد.

دانيش اظهار مي دارد كه كودكان مهارت هاي ارتباط و تصميم گيري را با شركت در ورزش كسب مي كنند (عبدلي، ۱۳۸۶ : ۱۳۶و ۱۳۹ ). تربيت بدني در قبول مسوليت براي پرورش و القاي ارزش هاي اجتماعي در افراد جامعه به ویژه دانش آموزان مدارس سهيم بوده و به عنوان عاملي در جهت تقويت ارزش هاي اجتماعي و رفتار هاي مطلوب انساني موثر است(عزيز آبادي فراهاني، ۱۳۷۳ : ۱۱ ).

اهتمام به موضوع اجتماعي شدن و رابطه ي آن با ورزش زماني به اوج خود رسيد كه سميناري بين المللي با موضوع « اجتماعي شدن از طريق ورزش» بر پا شد اين سمينار كه در سال ۱۹۷۱ در كانادا برگزار گرديد به اين نتيجه رسيد كه فرهنگ بدني، عاملي مهم در اجتماعي شدن فرد است(انور الخلولي، ۱۳۸۳ :۲۰۰ ).

به عقيده ي راجر كايو آ “تمدن فقط در سايه برتري و ارزش والاي قهرماني يعني بازي رقابت آميز و مسابقه اي كه سر چشمه ي دموكراسي و حكومت مردم بر مردم است به وجود آمده است” (توماس، ۱۳۷۰ : ۹۳ ). روند اجتماعي شدن كودكان با فعاليت هاي اوليه ورزشي آنان آغاز ميشود و موجبات رشد و تكامل حركتي در دوره كودكي و مشاركت ورزشي آنان در سال هاي بعد را فراهم مي كند(ام. هي وود، ۱۳۸۷:۴۷۴ ).

 

اثرات روانی ورزش

تأثير ورزش در كاهش افسردگي

به عقيده ي محققين، ورزش باعث شادي و نشاط و بالا بردن اعتماد به نفس مي گردد زيرا افراد افسرده يا اعتماد به نفس ندارند يا ميزان آن در آنان بسيار پايين است. ورزش احساس رضايت باطني شخص را بالا برده و فرد حس مي كند كه به موقعيت هايي دست يافته است(فراهاني، ۱۳۸۶ ).

ورزش در درمان بسياري از بيماري ها از جمله افسردگي تأثير به سزايي دارد. ۳۰ دقيقه ورزش در روز مي تواند آثار افسردگي به اندازه­ي برخي روش هاي رواني- درماني و داروهاي ضد افسردگي كاهش دهد. به گزارش پايگاه اينترنتي مركز پزشكي دانشگاه تگزاس، بررسي روان پزشكان نشان مي دهد روزانه ۳۰ تا ۳۵ دقيقه ورزش مي تواند آثار و عوارض افسردگي تا نصف كاهش دهد و اين كار برابر با تأثير روش هاي درماني متداول و مصرف برخي داروهاي افسردگي است.

فوايد ورزش در بهبود افسردگي

۱-احساس كاهش قابل ملاحظۀ غم و اندوه

۲-افزايش اعتماد به نفس

۳-ايجاد احساس موفقيت

۴-افزايش خلاقيت هاي فردي(رضواني، ۱۳۸۷).

در يكي از جالب ترين تحقيقات كلينيكي مشخص شده است كه ورزش نه تنها در معالجه افسردگي بسيار موثر است بلكه نقش به سزايي در جلوگيري از بازگشت اين بيماري دارد و با توقف انجام حركات ورزشي خطر بروز علايم افسردگي افزايش چشم گيري خواهد داشت.

تأثير ورزش در كاهش اضطراب

استرس هنگامي رخ مي دهد كه فرد احساس كند بين قابليت هاي فردي خود و آن چه در يك موقعيت خاص لازم است توازن وجود ندارد، در عين حال پيامد عمل نيز مبهم باشد. ( س. رابرتس و همكاران، ۱۳۸۲ : ۱۱۶)

در زماني كه احساس نگراني و اضطراب پيش مي آيد انسان بايد به كار و فعاليتي مشغول شود چون معمولاً ذهن انسان در يك لحظه نمي تواند به چند موضوع متفاوت فكر كند. دراين ميان هر قدر كار و فعاليت حالت سرگرم كنندگي بيشتري داشته باشد موثرتر خواهد بود. اين عمل باعث خواهد شد راحت تر با افكار اضطراب زا مبارزه كند. در واقع خواهيم توانست ذهن خود را از درگير شدن با افكار منفي منحرف كنيم. در اين خصوص ورزش كردن باعث خواهد شد فرد در مواجه با شرايط اضطراب زا خونسردي و آرامش بيشتري داشته باشد. تحقيقات كارشناسان نشان مي دهد كه ورزش تأثيرات فيزيولوژيكي بر بدن دارد كه اين تأثيرات فيزيو لوژيك فراهم كننده آرامش در افراد هستند ( پناهي، ۱۳۸۸ ).

در دنياي امروزه دانستن راه و روش زندگي و پيشرفت، درعمل بدون استرس امكان پذير نيست و در بين جوامع بشر به صورت قانون در آمده است. نظام پيچيده ي كنوني ما چنان است كه دستگاه عصبي ما در طي روز به طور دایم ازسوي تكان هاي استرس زاي كوچك و بزرگ بسيار زيادي بمباران مي شود و دستگاه هاي عصبي- عضلاني ما دائماً در حالت تنش به سر مي برند.

در نتيجه استرس يكي از عمومي ترين مشكلاتي است كه افراد با آن رو به رو هستند. و از آنجايي كه امروزه مسأله سالم زيستن و رابطه ي آن با فعاليت هاي بدني اهميتي اساسي يافته است؛ تمرين و ورزش يكي از ساده ترين ابزار هايي است كه استرس را كنترل مي كند. ما مي دانيم كه ورزش مداوم بدني در صورتي كه به درستي انجام شود و با بيماري شخص در تضاد نباشد در نگهداري سلامت جسم و روان و بهزيستي فرد و پيشگيري از بسياري از بيماري ها، يكي از مهم ترين عوامل به شمار مي رود. و اين واقعيتي است كه فعاليت بدني، استرس عاطفي را به طور موثر مي نشاند و بسياري از پيامدهاي نا خوشايند آن را خنثي مي كند اگر چه ورزش مشكلات كاري را حل نمي كند و يا وقتي در ترافيك قرار گرفته ايم كار پليس راهنمايي و رانندگي را انجام نمي دهد و راه را براي ما باز نمي كند مطمئناً به دليل فعل و انفعالاتي كه در بدن صورت مي گيرد به ما كمك مي كند كه از عهده فشار روحي بر آييم و از بدل آن به يك مسأله مزمن جلوگيري كنيم.

 

تأثير ورزش در شخصيت

شخصيت اجتماعي، بيان كننده ي رشد صحيح و طبيعي رواني افراد است. چنانچه تربيت بدني در يك جامعه مطابق با اصول اين علم در نظر باشد، افراد ورزشكار را از فرد گرايي و خود محوري خارج كرده و رشد روحيات طبيعي را در فرد بهبود مي بخشد كه در نتيجه شكوفا شدن اين استعداد، فرد با ساير افراد اجتماع آسانتر ارتباط بر قرار كرده و در كنار آنها زندگي مي نمايد(عزيز آبادي فراهاني، ۱۳۷۳: ۲۰ ).

جرج كلي از روانشناسان معروف، “شخصيت را روش و شيوه خاص هر فردي در جستجو براي پيدا كردن و تفسير معناي زندگي تعريف مي كند”. مطالعات انجام يافته نشان مي دهد كه ورزشكاران و قهرمانان، با شهامت و فداكار مي باشند و بر اراده خود تسلط دارند(كوشافر، ۱۳۸۱ :۱۷۱و۱۷۲ ).

بازي و ورزش پيوند تنگاتنگي با رشد و تكامل شخصيت كودك دارند و آنرا به مرحله نضج و آگاهي اجتماعي مي رسانند. پژوهشگران تحقيقات فراواني پيرامون نقش بازي وگيم ها در اجتماعي شدن و همچنين درباره اين مسأله به انجام رسانده اند كه چگونه فعاليت هاي بدني، روي هم رفته در تكوين تصوير روشني از بدن در ذهن كودك، كه به تصوير بدن معروف است، تأثير مي گذارد. تصويري كه مفهوم خود بدني و در نتيجه مفهوم خود پنداره بر پايه ي آن استوار است و نخستين خشت بناي شخصيت كودك به شمار مي آيد. فعاليت حركتي به طور عام فرصت پر باري براي خود شكوفايي كودك فرا هم مي آورند. كودك در ضمن پرداختن به بازي تجربه هاي پيروزي و شكست را از سر مي گذراند و اين تجربه ها در گسترش تصورات او و پيوند دادن مفاهيم و اهداف و چشم انداز هاي وي با واقعيت خويش تأثير مي گذارد و ادراك واقع بينانه و غير مبالغه آميز او از حدود و توانايي هاي جسمش را افزايش مي دهد كه اين خود، شخصيت اجتماعي او را نضج مي دهد و به وي اعتماد به نفس مي بخشد و باعث دور شدنش از خصلت هايي چون خود شيفتگي و غرور مي گردد بي آنكه از ارزش او چه در برابر خودش چه در برابر ديگران چيزي بكاهد(انور الخلولي، ۱۳۸۳ : ۸۲و ۸۳).

ديدگاهي نيز اعتقاد دارد كه ورزش به عنوان واسطه و عامل ارتباط بين فرد با خودش يا ديگران است. اين شناخت چند جنبه اي مي تواند در ساز گاريهاي اجتماعي و شخصيت دخيل باشد. درباره ارتباط ورزش با صفات شخصيتي، آيزاك با گرد آوري ليست مهمي از نتايج تحقيقات ورزش و شخصيت بيان كرد كه سه زمينه خوب از شخصيت در رابطه با ورزش از قبيل برون گرايي، روان رنجوري و سايكوتيسم وجود دارد و برخي از صفات، حالات و خلق و خوي ارتباط خوبي با رفتار ورزشي دارند. وي مي گويد: « تغييرات ناشي از ورزش در شخصيت به تدريج و آهسته و پس از سالها روي مي دهد، زيرا ورزش اعمال سيستم عصبي سمپاتيك، انتظارات و ارزش ها را تغيير مي دهد. »(عبدلي، ۱۳۸۶ :۶۰ و ۶۱).

 

تاریخچه ورزش معلولین در کشور

در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، افراد معلول اغلب با موانع و مشکلاتی برای مشارکت در ورزش و فعالیتهای جامعه مواجه هستند و این ممکن است شامل مسائل پیچیده ای از جمله نگرش نسبت به معلولیت، سیستم های تربیت بدنی، دسترسی به زیرساخت های ورزشی از جمله خدمات، امکانات و تجهیزات باشد. یکپارچه سازی افراد با معلولیتهای مختلف و گنجاندن آنها در شاخه های مختلف ورزشی، تمرکز اصلی در دهه های اخیر بوده است و فرصتهای جدیدی را برای مشارکت و رقابت ایجاد کرده است. در سطح انفرادی افراد معلول ممکن است با موانعی مواجه شوند که این موانع عبارت است از: عدم شناخت و آگاهی از ورزش معلولین؛ فرصتهای محدود برای مشارکت، آموزش و رقابت؛ کمبود امکانات در دسترس ازجمله ورزشگاهها و ساختمانها؛ محدودیت وسایل حمل و نقل در دسترس؛ محدود بودن عوامل روانشناختی و جامعه شناختی از جمله نگرش والدین، مربیان و خود معلولین نسبت به معلولیت و دسترسی محدود به اطلاعات و منابع. ورزش برای افراد معلول در سه سطح المپیک با هدف قرار دادن ورزشکاران معلول در جامعه شکوفا شد: المپیک ناشنوایان؛ المپیک معلولین جسمی، حرکتی و نابینایان و المپیک برای معلولان ذهنی.

فدراسیون معلولان ایران در سال ۱۳۵۸ به طور رسمی تاسیس گردید و در سال ۱۳۵۹ به فدراسیون ورزشهای جانبازان و معلولان تغییر نام داد و فعالیتهای خود را در دو بخش همگانی و قهرمانی در کشور آغاز کرد حاصل این تلاش تا به امروز منجر به تشکیل و توسعه ۲۳ رشته ورزشی که ۸ رشته در فدراسیون نابینایان و ۱۵ رشته در فدراسیون جانبازان در سطح کشور و کسب عناوین قهرمانی جهان و پاراالمپیک است و نیز حضور در بالاترین سطح مدیریتی و تصمیم گیری در هیأت حاکمه کمیته بین المللی پاراالمپیک IPC جایگاه ویژه کشورمان را آشکار می سازد(لیموچی،اولین همایش ملی شهر و ورزش:۱۳،۱۰).

 

پیشینه

از جمله مطالعات انجام شده بر روی ویژگی روانی اجتماعی نابینایان به عنوان نمونه رشد اجتماعی(رستمی؛ ۱۳۸۴)، اعتماد به نفس (مستعلمی؛۱۳۸۱)، عزت نفس(شیرانی؛۱۳۸۲) و هم چنین اثر ورزش بر خود پنداره بدنی (اسماعیلی؛۱۳۸۲ و شفیع زاده؛۱۳۸۳) و به خصوص اثر فعالیت بدنی بر روی خود پنداره نابینایان(لطفی و محمدی؛۱۳۹۲).

 

روش شناسی

الگوی روشی در این تحقیق به صورت اسنادی کتابخانه ای است.

 

خلاصه و نتیجه گیری

ورزش و فعاليت بدني در صورتي كه به صورت منظم و مستمر صورت گيرد آثار مفيدي در فرد برجاي مي گذارد. آثار اجتماعي و رواني ورزش در فرد عبارت است از: كمك به فرد در جريان اجتماعي شدن و سازگاري با محيط، كمك به فرد درتكامل شخصيت مناسب، پر كردن اوقات فراغت و جلوگيري از انحرافت اجتماعي به خصوص در دوران جواني، تصحيح و تكميل اخلاق مناسب و آماده كردن فرد براي رعايت حقوق ديگران، كمك به فرد در جريان فرهنگ سازي و داشتن فرهنگي مناسب. همچنين هنگام ورزش با توجه به فعل و انفعالاتي كه در بدن صورت مي گيرد بيماريهايي از قبيل : افسردگي، اضطراب و استرس، آلزايمر كه در طول عمر به سراغ آدمي مي آيند به تدريج از ميان مي روند.

ورزش می تواند تاثیر مثبتی بر زندگی افراد معلول داشته باشد همانگونه که می تواند نقش کلیدی در زندگی و جوامع افراد غیر معلول بازی کند. نیاز به ورزش و تاثیر سلامتی آن در افراد معلول بسیار بیشتر از افراد سالم احساس می شود. بی تردید ورزش عاملی است که معلولان را به سطح جامعه می کشاند و آنان را در انجام فعالیت ها مستقل می سازد.

مطالعات نشان داده است که فعالیت بدنی و ورزش معلولان موجب مشارکت و در نتیجه بهبود وضعیت عملکردی و کیفیت زندگی و همچنین منجر به بهبود سطح سلامت جسمی و رفاه روحی و ذهنی می شود. لذا باعث بهبود وضعیت جسمانی و حالت عمومی در بیماران روانی با اختلالات افسردگی و اضطراب می شود. علاوه بر این، ورزش و فعالیت بدنی با بهبود آگاهی اجتماعی و ارتقاء اعتماد به نفس مرتبط است و می تواند کمک به توانمند سازی افراد معلول از جمله نابینایان کند.

 

[۱]کارشناسی ارشد جامعه شناسی، دانشگاه الزهرا

*پست الکترونیکی: a. fazlolahzade@yahoo.com

درباره پریسیما

سلام فریبا حسنی هستم که تو سایت با نام پریسیما فعالیت میکنم. اهل زنجان و کارمند علوم پزشکی بخش معاونت درمانم. مدرک تحصیلیم کارشناسی حقوقه. حدود سه ماهه که با یکی از بهترین هم محلیها یعنی شهروز عزیز ازدواج کردم. فعلا همین کافیه شاد و موفق باشید.
این نوشته در اجتماعی, روانشناسی, مقاله ها, ورزش ارسال و , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاه‌ها غیرفعال هستند.