شناخت اوستا: کهن نامه باستان

ادیان از لحاظ زبان, موقعیت نژادی و جغرافیایی به دو
دسته تقسیم می شوند دسته ای که به ادیان سامی معروفند و
این ادیان شامل سه دین یهودیت, مسیحیت و اسلام می شوند که
ظهور این ادیان در منطقه خاور میانه بوده است دسته دوم
ادیانی هستند که به ادیان آریایی معروفند این ادیان شامل
دین هندو, آیین زردشت و بودا می باشند که عمدتاً در ایران و
هند ظهور کرده اند هر دسته مشترکات و تفاوتهایی با هم
دارند ولی از لحاظ درون دسته ای این ادیان شباهتهای زیادی
با هم دارند. از این میان دین زردشت یا بهی از جایگاه خاصی
برخوردار است کتاب مقدس و آسمانی این آیین با نام اوستا
معروف است برخی از دینشناسان بر این باورند که متون اوستا
کهنترین کتاب آسمانی جهان است و برخی این اعتقاد را نسبت
به ودا کتاب دینی هندوها دارند ولی در مورد این مسأله باز
هم بحث فراوان است به هر حال شکی نیست که اوستا یکی از
متون کهن جهان است که قدمت آن به دوره تاریخ شفاهی بشر و
ایرانیان می رسد. ما بر آنیم که در این مختصر پیرامون این
کتاب مقدس و آسمانی صحبت کنیم تا آگاهی باشد برای
خوانندگان گرامی.
اوستا به معنای اسرار الهی است و در 21 نسک ( جلد یا
دفتر ) بر اشو زردشت نازل می شود بر مبنای متون پهلوی
اوستا را بعداً بر دوازده هزار پوست گاو نوشته و در
کتابخانه سلطنتی نگاه می دارند. این کتاب از نظر موضوعی به
سه بخش تقسیم می شود که عبارت است از:
بخش گاسانیک که در مورد خداشناسی, فلسفه و اصول مبنایی
و مقدس دین, پیامبری اشو زردشت, ایزدان و امشاسپندان صحبت
می کند مهمترین نسک گاسانیک نسک 21 استاد نسک است که
سرودهای آسمانی اشو زردشت یا همان گاتاهای معروف در این
نسک وجود دارد.
بخش داتیک که خود کلمه داتیک همان است که در پارسی و
پهلوی به معنای داد و قانون آمده است این بخش به احکام می
پردازد احکامی که زردشتیان باید آن را در زندگی رعایت
کنند مهمترین نسک این بخش وندیداد است که به آداب طهارت و
پاکی می پردازد این نسک همان نسک 19 می باشد . بعدها در
زمان ساسانیان تفسیرهای زیادی در کتابهای پا زند بر این
بخش نوشته اند که معروفترین این تفسیرها شایست و ناشایست
است.
بخش هاتا مانفریک که این کلمه خود دو بخش است قسمت اول
به معنای گاتاها یا سرودهای آسمانی است ( گاسانیک ) و قسمت
دوم به معنای وحی یا کلام ایزدی از کلمه مانترا در زبان
اوستایی و سانسکریت می باشد این بخش پل ارتباطی میان دو
بخش یاد شده است و در معنای دقیقتر چون بخش گاسانیک جهان
غیر مادی , ( جهان مینوی ) و بخش داتیک جهان مادی, (
گیتی ) را شامل می شود بخش هاتا مانفریک اتصال این دو
جهان و مفهوم می باشد. این بخش شامل تشریفات و آیینهای
دینی, شش گهنبارها, جشنهای ماهانه …. می شود که این
تشریفات و آیینها انسان را از جهان مادی به جهان مینوی
ارتباط می دهد. قابل ذکر است که هر بخش یاد شده 7 نسک است
که جمعاً 21 نسک اوستا را تشکیل می دهند. سؤالی که در اینجا
مطرح است ایم است چرا اوستا 21 نسک دارد چرا به سه بخش
تقسیم می شود و چرا هر بخش 7 نسک را شامل می شود؟ جوابی که
می توان به این سؤال داد این است که نمازی در اوستا است
به نام اهونور که به یتا اهو ویریو معروف است چون آغاز
نماز با این کلمات می باشد. این نماز در 21 واژه و در سه
خط نوشته شده است و در هر خط 7 واژه دارد به خاطر این است
که اوستا 21 نسک دارد و در سنت دینی است که هر کس این نماز
را بخواند کل اوستا یا کل پنجه گاتاها را خوانده است
بر طبق متون پهلوی 21 نسک اوستا در دو مکان نگاه داشته
می شد یکی کتابخانه سلطنتی هخامنشیان که به گنج شاپیدگان
معروف است و یکی در کتابخانه آتشکده آذر گشسپ. وقتی اسکندر
مقدونی به ایران حمله می کند و داریوش سوم را شکست می دهد
نامه ای به ارسطو می نویسد و به او می گوید کتابی را پیدا
کرده است که تمام دانش پارسیان در آن است و ارسطو به
اسکندر می گوید یکی را به آب بینداز و دیگری را به یونان
بفرست و به عقیده روحانیون زردشتی این مسأله سر آغاز تفکر
و علم در یونان می شود ( البته قطعاً این موضوع جای بحث
بیشتر دارد که در جای دیگر به آن می پردازیم ). کتاب اوستا
بعد از این واقعه به صورت سنت شفاهی یا کتبی به طور
پراکنده در تمام ایران باقی می ماند تا در زمان بلاش
اشکانی یا اشک 22 تلاشهایی برای گرد آوری آن می شود اما گرد
آوری اصلی در زمان اردشیر پاپکان ( بابکان ) انجام می شود
او در سال 224 میلادی به تمام موبدان در سراسر ایران دستور
می دهد که آنچه از اوستا باقی مانده به مرکز حکومت
بیاورند تا این متون پراکنده را به یک کتاب تبدیل کنند در
زمان شاپور دوم موبدی به نام آذر بد مهر اسپندان با رد
شدن از آتش و آزمایش ور ادعا بر الهی بودن و درست بودن
متون پراکنده را اثبات کرده و بر این واقعه شاه و انجمن
موبدان گواهی می دهند. با رسمی شدن این دین در سراسر ایران
تفسیرهایی بر این کتاب نوشته می شود که به آن پا زند در
مقابل زند که خود اوستا است نوشته می شود و حتی پس از
ظهور اسلام در ایران این تفسیرها ادامه پیدا می کند از
مهمترین این تفسیرها می توان به شایست و ناشایست, هزار
دادستان, هیربدستان و دینکرد اشاره کرد دینکرد از مهمترین
پا زندهایی است که بعد از اسلام به وسیله دو دستور کرمان
نوشته شده است که به گفته دینشناسان کلید فهم اوستا می
باشد البته روایتی هم است که این کتاب را مدیوما پسر عموی
زردشت نوشته که ضعیف است. به هر حال اوستایی که امروز در
دست است و به اعتقاد ما باز مانده از اوستای دوره ساسانی
می باشد از 5 بخش تشکیل شده است 72 قسمت یسنا و ویسپرد که
همان بخش گاسانیک اوستا می باشد که سرودهای آسمانی یا
گاتاها هم در این بخش قرار گرفته است. یشتها که معادل
هاترا مانفریک است و مهمترین یشت آن ستایش ایزدان در بغان
یشت است. وندیداد معادل بخش داتیک است و به اعتقاد ما به
خاطر حفظ آداب و رسوم و احکام دینی این قسمت کامل به دست
ما رسیده است. کتاب کوچکی هم به نام خرده اوستا یا اوستای
کوچک در دوره ساسانی تنظیم شده بود که هدف تنظیم ایم کتاب
استفاده مردم عادی و موبدهای ابتدایی بوده است که احتیاج
به سواد خاصی نداشته و برای انجام آداب و رسوم و فهم کلی
دین تنظیم شده بود.
قدیمیترین نسخه ای که از دل حوادث تاریخ از اوستا وجود
دارد به قرن نهم میلادی بر می گردد که هم اکنون در موزه
کپنهاک می باشد که این اوستا به زبان گجراتی و به خط
سانسکریت به دست موبد نریوسنگ نوشته شده است. سؤالی که در
اینجا مطرح است این است که پس از جنگهایی متعددی که در
ایران پس از سقوط ساسانیان واقع شد و تقریباً جامعه زردشتی
از بین رفت باقی مانده فرهنگ اوستایی از کجا به دست ما
رسید که ما هم اکنون اوستای قدیمی را در موزه ای در
کپنهاک داریم. پس از حمله اعراب به ایران و سقوط خاندان
ساسانی عده ای از موبدان زردشتی که عمدتاً همئ از خراسان
بودند از ایران مهاجرت کردند و به سمت هند روانه شدند که
امروزه هم به پارسیان هند معروفند آنها در این مهاجرت خرده
اوستا و چندین کتاب ساده دینی را با خود بردند و پس از چند
قرن شخصی به نام نریمان هوشنگ به ایران بازگشت تا ببیند آیا
کسی از زردشتیان در سرزمین مادری باقی مانده است یا نه؟ او
به یزد و کرمان رفته و بیشتر منابع اصلی دین زردشت را که
موبدان نگاه داشته بودند را با خود به هندوستان می برد حتی
گفته اند که موبدان یزد و کرمان به تمام مشکلاتی که زردشتیان
هند در جامعه هندی رو به رو بودند پاسخ می دهند به هر حال در
ایران آن موقع امکان گسترش دوباره این آیین نبوده است و خود
زردشتیان با مشکلاتی رو به رو بودند با این وجود زردشتیان هند
آنچه را که از ایران به دست آورده بودند با آنچه که با خود
برده بودند در یک کتاب دوباره گرد آوری می کنند و به دست ما
می رسانند پس زردشتیان ایران در حفظ این آیین با تمام سختیها
تلاش فراوان کرده اند بدون اینکه خدمات پارسیان هند به جامعه
زردشتی را فراموش کنیم.
گذشته از اینکه اوستا یک کتاب الهی و قدسی است گویای
فرهنگ ایرانی می باشد و حتی تا به امروز بعضی از آداب و رسوم
ایرانیان باستان و فرهنگ اوستایی را در فرهنگشان می بینیم
بدون آنکه خودشان خبر داشته باشند. مطالعه اوستا مطالعه تفکر
و فرهنگ ایرانیان است اوستا کهنترین نامه باستان است که به
جای مانده است کهنترین کتابی است که در آن از توحید, معاد و
داوری اعمال انسانها و موعود آخر الزمان صحبت کرده است.
اینکه می گوییم اوستا کهن است به دلیل زبان اوستایی است که
هم زمان با مهاجرت آریاییها این کتاب به این زبان نازل شده
است. بر خلاف ادیان سامی که معنا در متون مقدس مهم است در
ادیان آریایی و به خصوص دین زردشت آوا و صوت بسیار مهم می
باشد. خط نوشتن اوستا دین دبیره است که نزدیکترین خط به خط
اوستایی, خط گجراتی هندوستان می باشد. در پایان لازم است ذکر
کنیم در تاریخ معاصر یکی از بهترین تفسیرها بر اوستا به
وسیله موبد فیروز کوتوال به زبان انگلیسی نوشته شده است که
این موبد از پارسیان هند می باشد که متأسفانه این کتاب هنوز
هم به فارسی ترجمه نشده است.

درباره اسماعیل ترکی دستگردی

درود اگر یادداشت را خواندید نظری بدهید تا نکته ای یاد بگیرم با سپاس esmaeiltorki.3752@gmail.com و دوباره سپاس
این نوشته در مقاله ها ارسال و , , , , , , , , , , , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

8 Responses to شناخت اوستا: کهن نامه باستان

  1. 1
    عرفان says:

    درود
    عالی بود جناب ترکی
    درمورد معنای اوستا چنتا دیدگاه وجود داره
    برخی معتقدند اوستا از واژه ی وید به معنای دانستن مشتق شده
    درمورد معاد و داوری اعمال انسانها و شیطان و غیره هم که در اوستا بهشون اشاره شده باهاتون موافقم و در واقع ارتباط یهودی ها با امپراتوری هخامنشی بود که این مفاهیم به ادیان سامی راه پیدا کرد
    سپاس

  2. 2
    آرتیمان و آرتین says:

    درود بر شما سپاس

  3. 3
    سعید says:

    درود جناب ترکی باز هم سپاس اطلاعاتی دارید که اوستا هم دستکاری شده است یا خیر با تشکر فراوان.

    • 3.1
      اسماعیل ترکی دستگردی says:

      درود به تمامی دوستان و سعید جان. این بحث سر دراز دارد ولی مختصر و کوتاه بگویم که اولا تا آنجایی که من مطالعه داشتم خود اوستا معتقد بر حفظ خودش تا آخر الزمان نیست. دوما این کتاب هم مانند بقیه کتابهای دیگر معتقدینی دارد که می گویند تمام دین همین است و برخی معتقدند مقداری از اوستا در طول تاریخ از بین رفته و در آخر الزمان آشکار می شود. بعضی هم معتقدند که فقط گاتاها از خود اشو زردشت است و بقیه در زمان ساسانیان اضافه شده است که به اصطلاح زمان ما روشن فکران دین هستند بعضی هم معتقدند آن چیزی که در زمان ساسانیان گردآوری شده است همان اصل آیین زردشت است بدئن کم و کاست. حالا خودتان مطالعه بیشتر کنید و نتیجه گیری کنید باز در خدمتم اگر سؤالی بود. با سپاس

  4. 4

    درود بیکران بر اسماعیل نازنین بخاطر مطالب ارزشمندش. آقا واقعا دمت گرررم و سرت سبز. از داشتن چنین همنوعی و چنین هم گروهی فهیم و دانا بسیار خوشحالم. همیشه پاینده بمانی و ما را از آگاهیهای مفیدت بهره مند گردانی. مهرت جاودانه اسماعیل نازنین.

  5. 5
    مرضیه زارع says:

    سلام و درود بر شما. از بابت انتقال این همه اطلاعات مفید بسیار بسیار متشکرم. لطفا ادامه بدید پیروز باشید.

  6. 6

    درود بر شما!
    اطلاعاتی بسیار ارزشمند بود. بسی استفاده کردم. سپاس.
    ولی ای کاش متن یا فایل صوتی اوستا هم در دست ما بود تا خودمان هم آن را مطالعه می‌کردیم. متن خود کتاب را خریداری کرده‌ام ولی هنوز فرصتی نشده تا کسی آن را برایم بخواند. البته کسش نبوده است…هاهاها..
    سپاس

  7. 7
    داوود نظری says:

    متن اوستا چند سال پیش بصورت صوتی به همت کتابخانه ی برلین تهیه شده که آخرین نسخه ی قابل اعتماد آن نیز هست که به دست جلیل دوستخواه به چاپ رسیده.

دیدگاهتان را بنویسید