بینایی و یادگیری ارتباط نزدیکی با هم دارند. در واقع کارشناسان میگویند تقریباً ۸۰ درصد از آنچه کودک در مدرسه میآموزد اطلاعاتی است که بهصورت دیداری ارائه میشود؛ بنابراین بینایی خوب برای دانشآموزان در هر سنی ضروری است تا به پتانسیل کامل تحصیلی خود برسند.
در این شماره از نشریه خودآگاهیجنسی، میآموزیم که مشکلات بینایی چه اختلالاتی در یادگیری یک فرد نابینا ایجاد میکند و چگونه میتوان این اختلالات را به حداقل رساند.
مشخصات نشریه:
- نام مقاله: Are Learning-Related Vision Issues Holding Your Child Back?
- آیا مشکلات بینایی مرتبط با یادگیری، مانع پیشرفت فرزندتان میشود؟
- مترجم: میثم امینی.
- منبع:
https://www.allaboutvision.com/eye-care/parents-kids/learning-related-vision-issues/
وقتی کودکان در مدرسه مشکل دارند، از یادگیری خواندن گرفته تا درک اعداد کسری و دیدن تختهسیاه، بسیاری از والدین و معلمان معتقدند که این بچهها مشکلات بینایی دارند.
گاهی اوقات حق با آنهاست. عینک یا لنز اغلب به کودکان کمک میکند تا تخته جلوی کلاس و کتابهای روی میز خود را بهتر ببینند.
ردکردن عیوب انکساری ساده اولین قدم برای اطمینان از آمادگی بینایی فرزند شما برای مدرسه است. اما نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم تنها اختلالات بینایی نیستند که میتوانند یادگیری را دشوارتر کنند.
مشکلات بینایی نامحسوستر مربوط به نحوه عملکرد چشمها و نحوه پردازش اطلاعات دیداری توسط مغز نیز میتوانند توانایی یادگیری فرزند شما را محدود کنند.
هرگونه مشکل بینایی که پتانسیل تأثیرگذاری بر عملکرد تحصیلی و خواندن را داشته باشد مشکل بینایی مرتبط با یادگیری محسوب میشود.
بینایی و اختلالات یادگیری
مشکلات بینایی مرتبط با یادگیری اختلالات یادگیری نیستند. قانون آموزش افراد دارای معلولیت ایالات متحده یک اختلال یادگیری خاص را اینگونه تعریف میکند: «اختلالی در یک یا چند فرایند روانشناختی اساسی که در درک یا استفاده از زبان، گفتاری یا نوشتاری، دخیلاند و ممکن است خود را در توانایی ناقص در گوشدادن، فکرکردن، صحبتکردن، خواندن، نوشتن، هجیکردن یا انجام محاسبات ریاضی نشان دهند، از جمله شرایطی مانند معلولیتهای ادراکی، آسیب مغزی، اختلال عملکرد جزئی مغز، خوانشپریشی و آفازی رشدی.»
این قانون همچنین میگوید اختلالات یادگیری شامل مشکلات یادگیری که در درجه اول به دلیل معلولیتهای بینایی، شنوایی یا حرکتیاند نمیشود. معلولیت ذهنی و اختلالات عاطفی و همچنین مشکلات یادگیری مرتبط با محرومیتهای محیطی، فرهنگی یا اقتصادی نیز از اختلالات یادگیری مستثنایند.
اما مشکلات بینایی خاص میتوانند در مشکلات یادگیری نقش داشته باشند، چه کودک بهعنوان دارنده اختلال یادگیری تشخیصدادهشده باشد یا نه. بهعبارتدیگر کودکی که در مدرسه مشکل دارد ممکن است دارای یک ناتوانی یادگیری خاص، یک مشکل بینایی مرتبط با یادگیری یا هر دو باشد.
اگر نگران عملکرد فرزندتان در مدرسهاید باید علت یا علل اصلی مشکل را پیدا کنید. بهترین راه برای انجام این کار از طریق یک رویکرد تیمی است که ممکن است شامل معلمان کودک، روانشناس مدرسه، یک چشمپزشک متخصص در بینایی کودکان و مشکلات بینایی مرتبط با یادگیری و شاید سایر متخصصان باشد.
شناسایی تمام علل مؤثر در مشکل یادگیری احتمال درمان موفقیتآمیز مشکل را افزایش میدهد.
انواع مشکلات بینایی مرتبط با یادگیری
بینایی فرایندی پیچیده است که نهتنها چشمها، بلکه مغز را نیز دربر میگیرد. مشکلات بینایی خاص مرتبط با یادگیری را میتوان به یکی از این سه نوع طبقهبندی کرد. دو نوع اول در درجه اول بر ورودی دیداری تأثیر میگذارند و نوع سوم بیشتر بر پردازش و ادغام دیداری تأثیر دارد.
سلامت چشم و مشکلات انکساری: این مشکلات میتوانند بر حدت بینایی در هر چشم که توسط نمودار چشم اندازهگیری میشود تأثیر بگذارند. خطاهای انکساری شامل نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسماند، اما شامل خطاهای نوری ظریفتری به نام انحرافات مرتبه بالاتر نیز میشوند. مشکلات سلامت چشم میتوانند باعث کمبینایی شوند، یعنی کاهش دائمی حدت بینایی که با عینک معمولی، لنز یا جراحی انکساری قابلاصلاح نیست.
مشکلات بینایی عملکردی: بینایی عملکردی به انواع عملکردهای خاص چشم و کنترل عصبی این عملکردها مانند هماهنگی چشم (دوچشمی بودن)، حرکات ظریف چشم (مهم برای خواندن کارآمد) و تطابق (تمرکز دامنه، دقت و انعطافپذیری) اشاره دارد. نقص در مهارتهای بینایی عملکردی میتواند باعث تاری دید یا دوبینی، خستگی چشم و سردرد شود که میتواند بر یادگیری تأثیر بگذارد. نارسایی همگرایی نوع خاصی از مشکل بینایی عملکردی است که بر توانایی دو چشم در ترازکردن دقیق و راحت در حین خواندن تأثیر میگذارد.
مشکلات بینایی ادراکی: ادراک دیداری شامل درک آنچه میبینید، شناسایی آن، قضاوت در مورد اهمیت آن و ارتباطدادن آن با اطلاعات ذخیره شده قبلی در مغز است. این بهعنوانمثال به معنای تشخیص کلماتی که قبلاً دیدهاید و استفاده از چشمها و مغز برای تشکیل یک تصویر ذهنی از کلماتی که میبینید است.
بیشتر معاینات معمول چشم فقط اولین مورد از این دستهها از مشکلات بینایی، یعنی مواردی که مربوط به سلامت چشم و عیوب انکساریاند را ارزیابی میکنند. بااینحال بسیاری از بینائیسنجهایی که در مشکلات بینایی کودکان و بینایی درمانی تخصص دارند معایناتی را برای ارزیابی مشکلات بینایی عملکردی و مشکلات بینایی ادراکی که ممکن است بر یادگیری تأثیر بگذارند ارائه میدهند.
کوررنگی اگرچه معمولاً یک مشکل بینایی مرتبط با یادگیری محسوب نمیشود، اما اگر تطبیق رنگ یا شناسایی رنگهای خاص در فعالیتهای کلاسی موردنیاز باشد ممکن است در مدرسه برای کودکان خردسال مشکلاتی ایجاد کند. به همین دلیل همه کودکان باید قبل از شروع مدرسه معاینه چشم انجام دهند که شامل تست کوررنگی نیز میشود.
علائم مشکلات بینایی مرتبط با یادگیری
علائم مشکلات بینایی مرتبط با یادگیری عبارتاند از:
- سردرد یا خستگی چشم
- تاری دید یا دوبینی
- چپچشمی یا چشمهایی که به نظر میرسد مستقل از یکدیگر حرکت میکنند
- بیمیلی یا اجتناب از خواندن و کارهایی که به دید نزدیک نیاز دارد
- دامنه توجه کوتاه در حین انجام کارهای دیداری
- چرخاندن یا کج کردن سر برای استفاده از فقط یک چشم یا بستن یا پوشاندن یک چشم
- نگهداشتن سر خیلی نزدیک به کتاب یا میز هنگام خواندن یا نوشتن
- پلکزدن یا مالیدن بیش از حد چشمها
- گمکردن مکان هنگام خواندن یا استفاده از انگشت بهعنوان راهنما
- سرعت خواندن کند یا درک ضعیف در زمینه خواندن
- مشکل در بهخاطرآوردن آنچه خوانده شده
- حذف یا تکرار کلمات یا اشتباهگرفتن کلمات مشابه
- معکوس کردن مداوم کلمات یا حروف (بعد از کلاس دوم)
- مشکل در بهخاطر سپردن، شناسایی یا بازتولید اَشکال
- هماهنگی ضعیف چشم و دست
- شواهدی از عدم بلوغ رشدی
اگر فرزند شما یک یا چند مورد از این علائم را نشان میدهد و مشکلات یادگیری را تجربه میکند ممکن است مشکل بینایی مرتبط با یادگیری داشته باشد.
برای تعیین وجود یا عدم وجود چنین مشکلی به یک چشمپزشک متخصص در زمینه بینایی کودکان و مشکلات بینایی مرتبط با یادگیری مراجعه کنید تا ارزیابی جامعی انجام شود.
اگر هیچ مشکل بینایی تشخیص داده نشد ممکن است علائم فرزند شما ناشی از یک اختلال غیر بینایی مانند خوانشپریشی یا اختلال یادگیری باشد. برای ارزیابی و رد این مشکلات به یک متخصص آموزش مراجعه کنید.
علائم اختلالات توجه و رشد
بسیاری از افراد اختلالات توجه را با نامهای اختلال کمبود توجه (ADD) یا اختلال کمبود توجه/بیشفعالی (ADHD) میشناسند. برای کودکانی که این شرایط را دارند اغلب داروهایی مانند ریتالین تجویز میشود. گاهی اوقات کودکانی که اختلالات توجه دارند مشکلات دیگری را تجربه میکنند که به بیتوجهی منجر میشود، مانند اختلال گفتار و زبان یا اختلال غیرکلامی. برای تشخیص قطعی با یک متخصص مغز و اعصاب کودکان مشورت کنید.
والدین میتوانند بهراحتی سه جزء اختلال طیف اوتیسم را شناسایی کنند: عدم تماس چشمی، عدم توانایی در برقراری ارتباط اجتماعی یا تعامل اجتماعی نامناسب و علایق تکراری غیرمعمول که باعث کنار گذاشته شدن سایر فعالیتها میشود. با مشاهده هر یک یا همه این علائم اولیه باید با پزشک یا متخصص اطفال مشاوره کنید.
درمان مشکلات بینایی مرتبط با یادگیری
اگر مشکل بینایی مرتبط با یادگیری در فرزند شما تشخیص داده شود درمان معمولاً شامل یک برنامه بیناییدرمانی فردی و تحت نظارت پزشک است. عینکهای مخصوص نیز ممکن است برای استفاده تماموقت یا برای کارهای خاص مانند خواندن تجویز شوند.
اگر فرزند شما همچنین آموزش ویژه یا سایر خدمات ویژه برای اختلال یادگیری دریافت میکند از چشمپزشکی که بر بیناییدرمانی فرزند شما نظارت دارد بخواهید تا با معلم فرزند شما و سایر متخصصان درگیر در برنامه آموزش فردی یا سایر فعالیتهای اصلاحی تماس بگیرد.
در برخی موارد بیناییدرمانی و فعالیتهای اصلاحی یادگیری میتوانند با هم ترکیب شوند و یک تلاش مشترک برای رسیدگی به مشکلات یادگیری فرزند شما ممکن است بهترین رویکرد باشد.
همچنین بهخاطر داشته باشید که کودکانی که مشکلات یادگیری دارند ممکن است مشکلات عاطفی مانند اضطراب، افسردگی و عزتنفس پایین را نیز تجربه کنند.
به فرزند خود اطمینان دهید که مشکلات یادگیری و مشکلات بینایی مرتبط با یادگیری به هوش فرد ربطی ندارند. بسیاری از کودکانی که مشکلات یادگیری دارند ضریب هوشیشان بالاتر از حد متوسط است و صرفاً اطلاعات را متفاوت از همسالان خود پردازش میکنند.
